Giai đoạn hình thành nền tảng đào tạo Toán học

Ngày 26 tháng 7 năm 1941, Trường Cao đẳng Khoa học trực thuộc Viện Đại học Đông Dương được thành lập tại Hà Nội. Từ năm 1942, Trường bắt đầu tổ chức kỳ thi nhập học các chứng chỉ khoa học cơ bản tại Hà Nội, Huế và Sài Gòn, trong đó có Toán Đại cương (M.G) và Toán – Lý – Hóa (M.P.C).

Năm 1947, trung tâm thứ hai của Viện Đại học Đông Dương được thành lập tại Sài Gòn. Trong năm học 1947–1948, Trường đã tuyển sinh các chứng chỉ Toán Đại cương, Toán Vi phân và Tích phân. Đây là nền tảng ban đầu cho hoạt động giảng dạy và đào tạo Toán tại Sài Gòn.

Giai đoạn 1954–1956 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong quá trình tổ chức và định hướng phát triển chuyên môn. Trong thời kỳ này, GS.TS. Phạm Tỉnh Quát phụ trách công tác giảng dạy và định hướng hoạt động Toán tại Khoa học Đại học Đường (tiền thân là Trường Cao đẳng Khoa học), đặt nền móng cho sự hình thành của Ban Toán.

Thành lập Ban Toán và phát triển môi trường học thuật

Năm 1957, Ban Toán chính thức được thành lập thuộc Trường Đại học Khoa học Sài Gòn, tiền thân là Khoa học Đại học Đường. Đây là dấu mốc lịch sử quan trọng, đánh dấu sự hình thành và mở đầu quá trình phát triển của Khoa Toán – Tin học ngày nay. Trong giai đoạn đầu, GS.TS. Từ Ngọc Tỉnh đảm nhiệm vai trò Trưởng ban Toán từ năm 1957 đến năm 1960.

Từ năm 1960 đến năm 1975, Ban Toán tiếp tục phát triển trong bối cảnh Trường Đại học Khoa học Sài Gòn là một trong những trung tâm đào tạo khoa học cơ bản quan trọng ở miền Nam Việt Nam. Trong suốt giai đoạn này, GS.TS. Đặng Đình Áng đảm nhiệm vai trò Trưởng ban Toán và có nhiều đóng góp nổi bật cho sự phát triển học thuật của đơn vị.

Nhìn lại giai đoạn này, có thể thấy đây là một bối cảnh đặc biệt của giáo dục đại học miền Nam. Hoạt động đào tạo khi đó vẫn chịu ảnh hưởng sâu sắc từ mô hình giáo dục Pháp, với hệ thống chứng chỉ, giáo trình Pháp ngữ và các chuẩn mực học thuật kế thừa từ truyền thống Faculté des Sciences. Trong môi trường ấy, Toán học ở bậc đại học vừa tiếp nối nền tảng cổ điển vững chắc, vừa đứng trước yêu cầu tiếp cận những hướng phát triển mới của Toán học hiện đại trên thế giới.

Chính trong bối cảnh ấy, GS.TS. Đặng Đình Áng xuất hiện như một người Thầy khai mở. Sau quá trình được đào tạo tại Hoa Kỳ, ông trở về Sài Gòn vào đầu thập niên 1960 và được giao trọng trách lãnh đạo hoạt động Toán học khi còn rất trẻ. Các tư liệu của Khoa ghi nhận ông là người có đóng góp quan trọng trong việc đưa Toán học hiện đại vào giảng dạy và nghiên cứu ở miền Nam Việt Nam, đồng thời mở rộng các hoạt động đào tạo chuyên sâu, xây dựng môi trường học thuật nghiêm túc và tạo nền tảng cho nhiều thế hệ sinh viên, giảng viên, nhà nghiên cứu trưởng thành sau này.

Thành lập Khoa Toán và phát triển đào tạo sau đại học

Sau năm 1975, Trường Đại học Khoa học Sài Gòn đổi tên thành Trường Đại học Khoa học và được điều hành bởi một Ban phụ trách do GS.TS. Nguyễn Hữu Chí làm Trưởng ban. Đến đầu năm 1977, Trường Đại học Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh được thành lập trên cơ sở sáp nhập Trường Đại học Khoa học và Trường Đại học Văn khoa. Cùng với quá trình tổ chức lại Nhà trường, Khoa Toán được thành lập trên cơ sở Ban Toán. Đây là bước chuyển quan trọng, tạo điều kiện để Khoa mở rộng hoạt động đào tạo, nghiên cứu và từng bước nâng cao năng lực chuyên môn.

Năm 1980, trong đợt phong học hàm Giáo sư đầu tiên của cả nước sau ngày thống nhất, truyền thống Khoa ghi nhận cố GS.TS. Đặng Đình Áng là một trong những nhà giáo, nhà khoa học được Nhà nước phong học hàm Giáo sư. Trong bối cảnh số lượng Giáo sư được phong trên toàn quốc còn rất ít, sự kiện này không chỉ là vinh dự của một cá nhân xuất sắc, mà còn là sự ghi nhận đối với môi trường học thuật mà ông đã góp phần đặt nền móng và phát triển.

Năm 1984, Khoa Toán tiếp tục ghi dấu ấn đặc biệt khi thầy Nguyễn Hữu Anh được phong học hàm Giáo sư ở tuổi 39, là Giáo sư trẻ nhất toàn quốc lúc bấy giờ và là một kỷ lục được giữ trong gần hai thập niên. Thầy Nguyễn Hữu Anh là một gương mặt tiêu biểu của trí tuệ Toán học Việt Nam: từng học đại học tại Sài Gòn, chịu ảnh hưởng sâu sắc từ GS.TS. Đặng Đình Áng, nhận bằng tiến sĩ tại UCLA, làm nghiên cứu sau tiến sĩ tại Princeton và Queen’s University, rồi trở về Việt Nam đóng góp cho sự phát triển của Toán học trong nước.

Trong thập niên 1980, luận án tiến sĩ Toán học đầu tiên được bảo vệ thành công bởi Nghiên cứu sinh Dương Minh Đức, người về sau được công nhận học hàm Giáo sư. Dấu mốc này có ý nghĩa quan trọng trong quá trình hình thành năng lực đào tạo sau đại học của Khoa. Đến đầu thập niên 1990, các chương trình đào tạo thạc sĩ được triển khai, tạo nền tảng cho việc đào tạo nguồn nhân lực trình độ cao.

Từ Khoa Toán đến Khoa Toán – Tin học và định hướng ứng dụng

Năm 1995 là một mốc quan trọng trong lịch sử phát triển của Khoa. Sau khi toàn bộ nhân sự của Bộ môn Tin học thuộc Khoa Toán được điều động làm lực lượng nòng cốt cho Khoa Công nghệ Thông tin, đơn vị được thành lập vào cuối năm 1994, đề án đổi tên Khoa Toán thành Khoa Toán – Tin học do GS.TS. Phan Quốc Khánh xây dựng đã được Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Trần Hồng Quân phê duyệt.

Tên tiếng Anh của Khoa được sử dụng tại thời điểm đó là Faculty of Mathematics and Computer Science. Đây là dấu mốc quan trọng, mở ra một giai đoạn phát triển mới của Khoa trên nền tảng gắn kết giữa Toán học, Toán ứng dụng và Tin học theo định hướng Khoa học máy tính.

Năm 1997, Khoa Toán – Tin học trở thành đơn vị đầu tiên trong ĐHQG-HCM thử nghiệm mô hình lớp Cử nhân tài năng. Từ năm 2002, Khoa triển khai đề án Cử nhân tài năng ngành Toán học của ĐHQG-HCM, đánh dấu bước phát triển quan trọng trong hoạt động phát hiện, bồi dưỡng và đào tạo nhân tài Toán học.

Năm 2007, dưới sự chủ trì của GS.TS. Dương Minh Đức, Khoa phối hợp với Trung tâm Đại học Pháp triển khai Chương trình Thạc sĩ Toán ứng dụng Pháp – Việt. Chương trình góp phần đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực Toán ứng dụng, đồng thời mở rộng kết nối học thuật giữa ĐHQG-HCM với các cơ sở đào tạo và nghiên cứu của Cộng hòa Pháp.

Đa dạng hóa đào tạo, kiểm định chất lượng và hội nhập quốc tế.

Năm 2020, trong khuôn khổ Chương trình trọng điểm Quốc gia phát triển Toán học giai đoạn 2021–2030, Khoa Toán – Tin học là một trong ba cơ sở giáo dục đại học được hỗ trợ phát triển trở thành trung tâm Toán học mạnh của Việt Nam. Cũng trong năm này, dưới sự khởi xướng và chủ trì triển khai của TS. Huỳnh Quang Vũ, Khoa đã từng bước mở rộng cấu trúc đào tạo từ nền tảng ngành Toán học, phát triển thêm ngành Khoa học dữ liệu. Một năm sau, Khoa tiếp tục mở hai ngành Toán tin và Toán ứng dụng trên cơ sở cấu trúc lại ngành Toán học. Việc hình thành các ngành đào tạo mới đã góp phần đa dạng hóa hoạt động đào tạo, tăng sức hút của Khoa trong công tác tuyển sinh, đồng thời đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lực chất lượng cao trong bối cảnh chuyển đổi số những năm sau đó.

Năm 2023, dưới sự chủ trì triển khai của GS.TS. Mai Hoàng Biên, ngành Toán học đã đạt giấy chứng nhận Kiểm định Quốc tế theo bộ tiêu chuẩn ASIIN, chuẩn kiểm định của Châu Âu. Đây là dấu mốc quan trọng, góp phần khẳng định chất lượng đào tạo của Khoa theo các chuẩn mực quốc tế, đồng thời thể hiện nỗ lực hội nhập trong đào tạo và đảm bảo chất lượng.

Năm 2025, Khoa mở ngành Thống kê, góp phần hoàn thiện hệ thống chương trình đào tạo, bảo đảm đầy đủ các trụ cột đào tạo của Khoa trên nền tảng Toán học, Toán ứng dụng, Toán tin, Khoa học dữ liệu và Thống kê. Cũng trong năm này, các ngành Toán tin, Toán ứng dụng và Khoa học dữ liệu tiếp tục được cấp giấy chứng nhận Kiểm định Quốc tế theo bộ tiêu chuẩn ASIIN. Kết quả này tiếp tục khẳng định định hướng phát triển đào tạo của Khoa theo chuẩn quốc tế, gắn với nhu cầu hội nhập và yêu cầu nguồn nhân lực chất lượng cao trong giai đoạn mới.

Năm 2026, Khoa chính thức triển khai các chương trình đào tạo tăng cường tiếng Anh đối với ba ngành: Toán tin, Toán ứng dụng và Khoa học dữ liệu, nhằm nâng cao chất lượng đào tạo và thúc đẩy hội nhập quốc tế.